• Polecamy dziś24 kwietnia/ poniedziałek /
    • WIEC LUDZI I KSIĄŻEK
      godz. 13:00
      czytaj dalej ...
      SEMELE na TRZECH SCENACH
      godz. 18:00
      Łódź - różne miejsca
      czytaj dalej ...
      Hiszpania na ekranie
      „Za późno na gniew”
      godz. 18:45
      czytaj dalej ...
      Obrazy Mainki
      godz. 19:00
      Galeria Opus Flm
      czytaj dalej ...
      Dni Muzyki Organowej
      godz. 19:00
      Parafia Archikatedralna Św. Stanisława Kostki
      czytaj dalej ...
  • Polecamy jutro25 kwietnia/ wtorek /
    • Zapomniane gwiazdy ekranu
      Nora Ney
      godz. 17:00
      Muzeum Kinematografii
      czytaj dalej ...
      Festiwal Kryminału
      godz. 18:00
      Poleski Ośrodek Sztuki
      czytaj dalej ...
      SEMELE na TRZECH SCENACH
      godz. 18:00
      Łódź - różne miejsca
      czytaj dalej ...
      Hiszpania na ekranie
      „Za późno na gniew”
      godz. 18:30
      czytaj dalej ...
  • Polecamy pojutrze26 kwietnia/ środa /
    • Plus czy minus: Józef Beck
      godz. 18:00
      czytaj dalej ...
      III Maraton Bachowski
      godz. 18:15
      Akademia Muzyczna
      czytaj dalej ...
      Hiszpania na ekranie
      „Za późno na gniew”
      godz. 18:45
      czytaj dalej ...
      Dni Muzyki Organowej
      godz. 19:00
      Parafia Archikatedralna Św. Stanisława Kostki
      czytaj dalej ...
      Wspólne spojrzenie
      godz. 19:00
      Szkoła Filmowa w Łodzi
      czytaj dalej ...
      Chris Ellys w Polsce
      fot. materiały prasowe
      godz. 20:00
      czytaj dalej ...
  • Polecamy za 3 dni27 kwietnia/ czwartek /
    • Targi pracy w ASP
      godz. 10:00
      Akademia Sztuk Pięknych
      czytaj dalej ...
      Złoty Ekslibris
      godz. 12:00
      Wojewódzka Biblioteka Publiczna im. J. Piłsudskiego
      czytaj dalej ...
      Non-stop dokument
      godz. 17:00
      Kinematograf
      czytaj dalej ...
      Pomarańczowa Alternatywa
      godz. 17:00
      Muzeum Fabryki
      czytaj dalej ...
      SEMELE na TRZECH SCENACH
      godz. 18:00
      Łódź - różne miejsca
      czytaj dalej ...
      Festiwal Kryminału
      godz. 18:00
      Poleski Ośrodek Sztuki
      czytaj dalej ...
      JAK POKOCHAĆ CENTRA HANDLOWE
      godz. 18:00
      Stacja Nowa Gdynia
      czytaj dalej ...
      III Maraton Bachowski
      godz. 18:15
      Akademia Muzyczna
      czytaj dalej ...
      Ray Wilson w Wytwórni
      fot. materiały prasowe
      godz. 20:00
      Klub Wytwórnia
      czytaj dalej ...
      Hiszpania na ekranie
      „Za późno na gniew”
      godz. 20:45
      czytaj dalej ...
  • Polecamy za 4 dni28 kwietnia/ piątek /
    • ŁÓDZKIE SENIORALIA
      Łódź - różne miejsca
      czytaj dalej ...
      Targi pracy w ASP
      godz. 10:00
      Akademia Sztuk Pięknych
      czytaj dalej ...
      Glassosteron
      godz. 18:00
      Galeria Willa
      czytaj dalej ...
      Festiwal Kryminału
      godz. 18:00
      Poleski Ośrodek Sztuki
      czytaj dalej ...
      III Maraton Bachowski
      godz. 18:15
      Akademia Muzyczna
      czytaj dalej ...
  • Polecamy za 5 dni29 kwietnia/ sobota /
    • BAJKOPERA
      godz. 12:00
      Teatr Wielki
      czytaj dalej ...
      TANECZNE IMPROWIZACJE
      godz. 15:00
      Bałucki Ośrodek Kultury "Na Żubardzkiej"
      czytaj dalej ...
      KSIĘGA DŻUNGLI
      fot. materiały prasowe
      godz. 19:00
      Teatr Lalek Arlekin
      czytaj dalej ...
      Piotrkowska dla songwriterów
      fot. Beards Videos
      godz. 20:00
      Woonerf, 6 Sierpnia
      czytaj dalej ...
  • Polecamy za 6 dni30 kwietnia/ niedziela /
    • Majówka w Skansenie
      godz. 12:00
      Skansen w Maurzycach
      czytaj dalej ...
      TANECZNE IMPROWIZACJE
      godz. 15:00
      Bałucki Ośrodek Kultury "Na Żubardzkiej"
      czytaj dalej ...
      POLISH CAMERATA 2017
      fot. materiały prasowe
      godz. 20:00
      Łódź - różne miejsca
      czytaj dalej ...
      Światowy Dzień Jazzu
      godz. 20:00
      U Milscha
      czytaj dalej ...
Cenzura na widelcu
Zastanawiam się, po co taka książka: historycy, dziennikarze, artyści, poeci, reżyserzy, kabareciarze, seksuolog, ksiądz i piosenkarz (przeważnie „topowe” nazwiska) rozmawiają z łódzkim dziennikarzem Błażejem Torańskim o cenzurze w PRL. Rozmawiają też cenzorzy. To lekcja historii Polski czy nauczka na przyszłość? Przyczynek do aktualnej dyskusji o niezależności mediów, monopolu na informacje i propagandzie? Przypomnienie, na czym polega manipulowanie społeczeństwem? Tym mogłaby być, ale zagubiła się gdzieś w połowie drogi. Mam wrażenie, że w osiągnięciu celu przeszkodziła jej przede wszystkim forma – zbiór wywiadów na ten sam temat – forma bardzo wymagająca. Jak zredagować długie wymiany zdań, by wyniknął z nich kompletny obraz i spójny przekaz, skłaniający czytelnika do refleksji? Udało się to połowicznie, dlatego „Knebel” Torańskiego jest książką nierówną.

Znalazło się tu kilka szczególnie interesujących rozmów – m.in. z Adamem Zagajewskim, Ernestem Bryllem, Januszem Rolickim, Tomaszem Strzyżewskim. Są to często wypowiedzi sięgające w sferę wewnętrznych zmagań i rozterek, głębiej analizujące peerelowską rzeczywistość. Dzięki nim czytelnik ma szansę dotrzeć dalej, poza powierzchowne opisy praktyk związanych z istnieniem instytucjonalnej cenzury, które najczęściej są mu z grubsza znane z wielu innych relacji. Pytania autora są otwarte, rozwijają poszczególne wątki, budują wewnętrzną logikę przebiegu rozmowy. On sam jest przy tym nie narzucającym się partnerem, niemal w niezauważalny sposób kierującym przebiegiem spotkania. Mam wtedy poczucie „wtajemniczenia”, przekonanie, że docieram do jakiejś istotnej wiedzy, wniosków, które zrodziły się właśnie na skutek stawianych pytań. Dzięki temu lektura tych fragmentów książki Torańskiego jest pasjonująca. Warto po nią sięgnąć.

Szkoda, że tak dobrze nie jest cały czas, że nie udaje się Torańskiemu powściągnąć potrzeby popisywania się wiedzą (widać, że historię PRL – polityczną i kulturalną – ma w małym palcu) i poglądami współpracownika „Do Rzeczy”. Zabrakło też dobrej redakcji zarówno na poziomie poszczególnych tekstów, jak i całości publikacji. Torański nagminnie „wrzuca” pytania-wykłady, stwierdzenia, na które rozmówcy odpowiadają: „O tym nie wiedziałem” albo „Jeśli tak było, to…”. Często powracają zagajenia typu: „Robiliście w konia cenzurę?”, „Wyczuwał pan granice?”, „Pił pan z nimi wódkę?” albo motywy, np. cenzura jako dział kontroli w fabryce kłamstwa. Czasem rozmowa się urywa. Innym razem wygląda tak, jakby autorowi nie chciało się porządnie sformułować pytań. 

Torański chętnie stawia się w pozycji sędziego, rozlicza, wsadza szpilę, kiedy tylko się da. Gdy sugeruje, że cenzura łagodnie traktowała Krzysztofa Zanussiego, bo był agentem bezpieki, reżyser oburza się, że to „pytania graniczące z niegodziwością”. Razi poza i pretensjonalny styl odautorskich wtrętów. Pytanie: „Jak wyraża się u ciebie strach, Tomku?” otwiera wywiad z Tomaszem Strzyżewskim, który skopiował i wywiózł na Zachód „Księgę zapisów i zaleceń” cenzury. Ale w innym miejscu z kolei Torański potrafi idealnie dostroić się do patetyczno-biblijnej retoryki Grzegorza Królikiewicza.

Rozmowy nie są datowane, co wprowadza u czytelnika dezorientację. Jakkolwiek podtytuł odnosi treść książki do PRL, to wielu rozmówców (pośrednio i sam autor) komentuje w tym kontekście teraźniejszość rozpiętą między „Polską w ruinie” a „dobrą zmianą”. I tu jest kłopot. Jan Pietrzak uważa, że, choć urząd cenzury zlikwidowano ćwierć wieku temu, nic się nie zmieniło – nadal obowiązuje „zapis” na niego, nadal jest niebezpieczny, bo naucza Polaków, jak myśleć. Nie wiadomo tylko, dla której władzy jest niebezpieczny. Marcin Wolski narzeka, że nie chcą go wpuścić do telewizji  publicznej. Dziś wiemy, że to pretensje nieaktualne. Tylko Andrzej Rosiewicz – przez poprzednich osiem lat na indeksie – nadal cierpi. Jacek Kurski nie oddzwonił.

Błażej Torański „Knebel. Cenzura w PRL-u”. Zona Zero, Warszawa 2016.

Bogdan Sobieszek

Patronat medialny




Najpopularniejsze

Festiwal Open Music
Festiwal Open Music
Perspektywy 2017 nie odwrócą się od świata
100 lat Hanemana
Powiew Jacksona
Transatlantyk – druga szansa

Najnowsze

III Maraton Bachowski
III Maraton Bachowski
WALDEMAR WOLAŃSKI W ZARZĄDZIE STOWARZYSZENIA DYREKTORÓW TEATRÓW
JAK POKOCHAĆ CENTRA HANDLOWE
LemON przyciągnął TU tłumy
Sztuka w brzuchu wielkiej ryby
facebook